Universitätsbibliothek Salzburg
M II 340
PS.ALBERTUS MAGNUS · AEGIDIUS ROMANUS · DIRECTORIUM CONFESSORUM · IOHANNES GERSON · HENRICUS DE BITTERFELD
V.4.G.147. · Papier · 171 Bl. · (290-295) x 217· Bayern/Salzburg, 2. Drittel 15. Jh.
B: Wasserschäden besonders zu Beginn und am Ende, Papier z.T. an den Rändern beschädigt. Wasserzeichen: 1-90 Waage im Kreis, Dreiberg mit einkonturiger Stange und Kreuz; 91-152 Leopard, Dreiberg mit einkonturiger Stange und Kreuz; 153-171 Ochsenkopf mit zweikonturiger Stange und Kreuz, Waage im Kreis. Lagen: III5 + 11.VI137+ (VI-1)148 + II152+ VII166 + III171; erstes und letztes Blatt als Spiegel aufgeklebt. Reklamanten. Neue Foliierung.
S: Schriftraum zweispaltig (nur 153r-166v einspaltig): 6ra-89ra (190-104) x 143, mit Stift gerahmt, 40 Zeilen auf Stiftlinierung, 91ra-150rb (192-194) x 149, mit Tinte gerahmt, 33-40 Zeilen, 153r-166v 215 x 135, mit Stift gerahmt, 30-33 Zeilen. Bastarda aus dem 2. Drittel des 15. Jh. von 5 Händen. 1) 6ra-89ra. 2) 91ra-144ra. 3) 144va-147rb. 4) 147rb-150rb. 5) 153r-166v.
A: 6ra-89ra rote Überschriften, 3zeilige Perllombarden nur auf fol. 1r ausgeführt, sonst Platz ausgespart. 91ra-144ra rote Überschriften, Auszeichnungsstriche, Unterstreichungen, 2zeilige Lombarden, 91ra rote Perllombarde mit weißen Aussparungen über 8 Zeilen. Ab 144va nicht rubriziert.
E: Spätgotischer Einband: Ursprünglich weißes Schweinsleder (nachgedunkelt) über Holz mit Streicheisenverzierung. VD: Doppelte Streicheisenlinien bilden ein großes Mittelfeld, darin ein Rautenmuster. HD: Doppelte Streicheisenlinien bilden ein großes Mittelfeld, darin dreifache Streicheisenlinien ein Andreaskreuz. Am VD 2 Schließenbeschläge, auf das Leder wurde mit Tinte ein Inhaltsverzeichnis (15. Jh.) geschrieben. Auf dem HD 2 Messingnägel als Beschläge, Schließenbänder abgerissen. Auf dem oberen Schnitt Albertus Ratisponensis super Ave Maria, Directorium curatorum. R mit 4 Doppelbünden, Bibliotheksschildchen B.Ch., am Schwanz alte Signatur der Bibliothek der Bischöfe von Chiemsee 97. Signakel.
G: Der Codex stammt aus der Bibliothek der Bischöfe von Chiemsee (vgl. alte Signatur auf dem Rücken). - Alte Signatur V.4.G.147. auf dem Spiegel des VD und auf 1r.
L: Vgl. in der Bibliographie zu österreichischen Handschriften der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
(Spiegel-VD) Alte Signatur (18. Jh.) V.4.G.147.
(1r-5v) unbeschrieben, nur alte Signatur auf 1r.
(6ra-23vb) PS.ALBERTUS MAGNUS: Compendium super Ave Maria (Stegmüller, Repertorium biblicum 1063).
Üb.: Incicipit (!) compendium domini Alberti episcopi Ratisponensis super Ave Maria. Inc.: Loqui cupiens de virgine Maria ligua (sic) deficit, amor cogit ... Expl.: ... quam nostre resurreccionis. Quam nobis donare dignetur pater et filius et spiritus sanctus. Sch.: Explicit compendium. Explicit compendium super Ave Maria domini Alberti Ratisponensis episcopi maximi philosophy etc.
Literaturangaben in: G. Meyer/M. Burckhardt: Die mittelalterlichen Handschriften der Universitätsbibliothek Basel. Beschreibendes Verzeichnis. Abteilung B: Theologische Pergamenthandschriften. Zweiter Band: Signaturen B VIII 11 - B XI 26. - Basel, 1966. S. 351ff.
(23vb-79rb) PS.ALBERTUS MAGNUS: Tractatus de laudibus BMV (Stegmüller, Repertorium biblicum 1057).
(23vb-24ra) ANSELMUS CANTUARIENSIS: Oratio LII, exc. (PL 158, 952-954). Üb.: Prefacio in librum de laudibus beate virginis ex libro oracionum Anshelmi etc. Inc.: (M)aria, tu illa magna Maria, tu illa maior ... proteccione custodiatur. Amen. (24ra-25va) Tituli (Einteilung in 20 Einzeltraktate).
(25va) Üb.: Incipit liber de laudibus beate et intemerate virginis. Tractatus primus de prefiguracione eius . Primo qualiter fuit prefigurata in operibus sex dierum. Inc.: (U)t exultantibus animis laudare, benedicere et predicare deum possimus ... Expl.: ... deposcens munus tribuat michi trinus et unus. Amen etc. Sch.: Et sic est finis istius tractatus Anshelmi die laudibus b. v.
Parallelüberlieferung: UB Graz, Cod. 1041,196v-258v und Cod. 1422, 74-118.
(79rb-88rb) AEGIDIUS ROMANUS: Tractatus de peccato originali (Zumkeller, Manuskripte Nr. 42, diese Hs. unter alter Signatur genannt; Bloomfield 1886).
Üb.: Sequitur tractatus de originali peccato egregy decoris (!) Egidy. Inc.: (E)go cum sim pulvis et cinis loquar ad dominum meum ... Expl.: ... ut facie ad faciem te videre possimus qui es benedictus in secula seculorum. Amen. Sch.: Finis est huius originalis tractatus peccati.
(88rb-89ra) TRACTATUS DE POTENTIIS ANIMAE.
Üb.: Sequitur tractatus de potencys anime cum figura earundem etc. Inc.: (S)icut dicit Avicenna iiii° libro Canonis organorum quoddam est virtutem alteri tribuens et non recipiens ut cor ... Expl.: ... et spiritu ad membra singula derivantur etc.
(89rb-89vb) unbeschrieben.
(90r) NOTIZ (15. Jh.): Presententur domino Michaeli in Kyemse (Chiemsee).
(90v) unbeschrieben.
(91ra-133ra) DIRECTORIUM CONFESSORUM (Kompilation von Texte verschiedener Autoren: Johannes Auerbach (?), Ps.Nicolaus de Dinkelsbühl, Petrus Lombardus, Raymundus, Guilelmus Duranti etc. Nicht identisch mit Hain 2123-2125).
(91ra-91rb) Prooemium. Üb.: Incipit directorium simplicium curatorum. Inc.: Ad laudem dei et animarum salutem meique principaliter et aliorum curatorum infrascripta (!) brevem ...
(91rb-93va) PS.NICOLAUS DE DINKELSBÜHL: Directorium de auditione confessionis (vgl. Madre 288f.). Inc.: Primo cum accedit confitens interroga si sit parrochianus ... Expl.: ... qui dat omnibus affluenter et est benedictus in secula. Amen.
(93va-97va) TRACTATUS DE EXPEDITIONE INFIRMORUM (Bloomfield 4668, dort Iohannes Auerbach zugeschrieben). Üb.: Tractatus de expedicione infirmorum qui sunt in articulo mortis. Inc.: Quia circa infirmos maius est periculum ... Expl.: ... et sic domino committat infirmum etc. Literatur: H. Boockmann, Aus den Handakten des Kanonisten Johannes Urbach (Auerbach). Dt. Archiv für Erforschung des Mittelalters 28 (1972), 529f.
(97va-101vb) CANONES POENITENTIALES. Üb.: Sequitur tercia pars de canonibus penitencialibus. Inc.: Canon grece latine dicitur regula inde dicuntur canones ... Expl.: ... peccatorum circumstancys et persone etc.
(101vb-114rb) IOHANNES DE AUERBACH (?): Tractatus de restitutione (Bloomfield 5028). Üb.: Quarta pars de eo qualiter sit restitucio facienda etc. Inc.: Quoniam sicut scriptum est mendaces sunt filii ... (Ps. 61,10). Multi casus occurrunt ...Expl.: ... poterat equitas revocare etc. Literatur: Boockmann, a.a.O., 529f.
(114rb-124ra) DE SEPTEM SACRAMENTIS. Inc.: Sacerdotes curati qui sunt stabulary quibus wlneratus ... Expl.: ... de illis octavis aliquam faciunt mencionem etc.
(124ra-130vb) DE EXCOMMUNICATIONE. Inc.: Excommunicacio de qua tractat ecclesia duplex est scilicet maior et minor ... Expl.: ... et obliti sunt virgarum.
(130vb-133ra) DE CASIBUS RESERVATIS. Inc.: Nunc de casibus reservatis est sciendum quod duplex est causa ... Expl.: ... et cum de necessitatis articulo tractaretur etc.
Gleiche Abfolge der Texte überliefert in Michaelbeuern, Man. cart. 69, 91ra-121rb (Koll) und München, BSB Clm 27407, 158r-204r (Hauke).
(133rb) unbeschrieben.
(133va-142va) GUTACHTEN EINER KOMMISSION DES KONSTANZER KONZILS "Super materia indulgentiarum".
Inc.: Supplicatur universis magistris theologie ac doctoribus canonum atque legum Constanciensi concilio constitutis ... Expl.: ... intelligenda asserunt capitula pnotata (!).
Auch in M II 99, 268va.
(142vb-143ra) DE SECUNDIS NUPTIIS.
Üb.: De sacerdote secundas nupcias benedicente. Inc.: Advertendi quod nupcie dicuntur secunde triplici ex causa. Primo ex parte utriusque tam viri quam mulieris ... Expl.: ... et caucius sit abstinere.
Auch in M II 99, 265vb.
(143rb-144ra) DE FORMA PRAEDICANDI.
Inc.: Predicator ut habeat formam predicandi studeat primo esse bone vite ... Expl.: ... secundum membrum immediate premissam etc.
Auch in M II 99, 267va.
(144rb) unbeschrieben.
(144va-147rb) IOHANNES GERSON: Examinatio conscientiae = Opus tripartitum, pars II (Bloomfield 4851).
Üb.: Examinacio consciencie magistri Iohannes de Gersono concellary Parisiensis. Inc.: (Q)uisquis a morte peccati ad salutis et gracie statum ... Expl.: ... aut involute tucius dimittuntur. Sequitur. Sch.: Hec magister Iohannes de Gersono concellarius Parisiensis doctor sacre theologie egregius.
Auch in M II 99, 348ra.
(147rb-150ra) HENRICUS DE BITTERFELD: Tractatus de horis canonicis (Druck: Hain 8406, 8407, 8824 etc.; Kaeppeli 1716; Madre 331f.; Hohmann 212; Zumkeller, Manuskripte Nr. 384).
Üb.: Incipit tractatus de horis canonicis. Inc.: Sepcies in die laudem dixi ... (Ps. 118,164). Quamvis enim deus semper et in omni tempore laudandus sit a nobis ... Expl.: ... vitam eternam habebit quam nobis concedat qui sine fine vivit et regnat in secula seculorum. Amen.
(150rb) NOTA DE OFFICIO DIVINO.
Üb.: De officio divino per multitudinem onagry (sic). Inc.: Officium ecclesie sollicite et integre dicens scilicet omnes horas divinas et nocturnas ... Expl.: ... sepcies in die laudem dixi tibi etc. Sch.: Deo gracias.
(150va-152v) unbeschrieben, nur Federproben auf 152v.
(153r-166v) DECRETUM CONCILII BASILIENSIS.
Inc.: Ad omnipotentis dei gloriam fidei katholice exaltacionem Christianeque religionis profectum iacentes fundamentum in illo summo angulari lapide ... Frequens generalium conciliorum celebracio agri dominici ... Expl.: ... documenta. Datum Basilee in sessione publica etc.
(167r-171v) unbeschrieben.
© Beatrix Koll, Jänner 2004