Universitätsbibliothek Salzburg
M II 20
MEDIZINISCH-NATURWISSENSCHAFTLICHE SAMMELHANDSCHRIFT
Papier · 2 + 372 Bl. · 339 x 234 · Salzburg, 1470/71
Deutsch-lateinische Sammelhandschrift mit medizinischen Texten, Beschreibung bei Anna Jungreithmayr: Die deutschen Handschriften des Mittelalters der Universitätsbibliothek Salzburg (Veröffentlichungen der Kommission für Schrift- und Buchwesen des Mittelalters III,2 = Denkschriften der phil.-hist. Klasse der ÖAW 196). Wien 1988, S. 140ff. Ergänzend dazu ist festzuhalten, dass es sich bei dem ersten Schreiber um Ulrich Sattner handelt (schrieb auch in M I 37, M II 17, M II 369 (auch Rubrikator) und M III 45, möglicherweise in M I 146) und der zweite Schreiber (Sauffer?) auch in der Handschrift M III 67 nachzuweisen ist. - Angefertigt 1470/71 im Auftrag des Salzburger Erzbischofs Bernhard von Rohr (1466-1481), Einband (Laurin, Gruppe I), Deckfarbeninitiale auf 14ra und zahlreiche Fleuronnée-Initialen (z.T. mit Masken) von Ulrich Schreier. Sehr ähnlich sind die Einbände von M II 17 und W III 24.
Da die Initien der lateinischen Texte in den gedruckten Handschriftenkatalog nicht aufgenommen wurden, wird das an dieser Stelle nachgeholt.
(Spiegel-VD und 3ra-12rb) Inhaltsverzeichnis von der Hand Ulrich Sattners.
(14ra-131va) GALEATIUS DE SANCTA SOPHIA: Onomasticon de simplicibus medicinis earumque virtutibus (Thorndike/Kibre 10,12).
Üb.: Simplicia magistri Galeacii. Inc.: Abrotanum est planta plures habens ramusculos ... Expl.: ... et epar in frigidatum.
(134ra-150vb) DE SIMPLICIBUS MEDICINIS.
Üb.: Incipit liber de simplicibus. Inc.: Argentum frigidum est et tremori cordis perficit. Argentum vivum calidum ... Expl.: ... transmutatur in illis.
Alphabetische Reihung (Argentum, Ambra, Aloe ... - Zucharum). Auch in M III 67, 386ra-404va.
(151ra-155rb) DE SIMPLICIBUS MEDICINIS.
Inc.: Abrotanum est herba nobilis et odorifera si decocta fuerit cum vino ... Expl.: ... per tres dies continuabitur. Sch.: Sauffer (?) scripsit.
(157ra-224vb) MATTHAEUS PLATEARIUS: Circa instans vel de simplicibus medicinis (Thorndike/Kibre 211,3).
Üb.: Incipit liber Platearii de simpicibus medicinis. Inc.: Circa instans negocium in simplicibus medicinis ... (157va) Inc.: Aloe est calidum et siccum in secundo gradu ex succo ... Expl.: ... littera iam lasso pollice sistat opus. Amen. Sch.: Explicit liber Platearii de singulari et simplici medicina.
(225ra-227vb) DE REMEDIO CONTRA PESTILENTIAM.
Üb.: Nota contra pestilenciam. Inc.: De remedio contra pestilenciam providendum est primo de seminibus expurgandis, secundo de ipsis utendis ... Expl.: ... auxilio salvatoris domini nostri Ihesu Christi et virginis Marie gloriose omniumque sanctorum suorum quibus laus in gloria sit dei patris. Amen.
Auch in M I 37, 251r-257v.
(229ra-233ra) Register zu fol. 235ra-253ra von der Hand des Ulrich Sattner.
(233va-235ra) PS.HIPPOKRATES: Epistola ad Maecenam (Thorndike/Kibre 627,13).
Inc.: Ypocrates Mecenati suo salutem. Libellum quem ... Expl.: ... etatis tue nec medicis indigebis etc.
(235ra-236vb) ANTONIUS MUSA: De herba betonica (vgl. Thorndike/Kibre 112,4 und 915,2).
Inc.: Antonius Musa Agrippe magno Augusto salutem. Hoc cure mee experimentum ex omnium medicorum ... Expl.: ... dolorem tollit nos ipsi experti affirmamus. Sch.: Virtutes herbe betonice expliciunt feliciter.
(236vb-253ra) APULEIUS: Herbarium (Thorndike/Kibre 1051,2).
Üb.: Sequitur homen herbe plantago. Inc.: Plantago a Grecis dicitur arnoglossa, omoeos armonion ... Expl.: ... pluribus usibus profuture etc. Sch.: Liber medicine Platonis herbaticus explicit feliciter et numerus prefatarum herbarum est cxxxii etc.
(253rb-262va) PS.DIOSKURIDES: De herbis femineis.
Üb.: Incipit liber medicine Dioscoridis ex herbis femininis numero lxxi. Et primo de herba afrisefram. Inc.: Afrisefram nascitur in montuosis et lapidosis locis, folia habet similia cameleonti ... Expl.: ... dolorem aurium stillatus curat etc. Sch.: Liber medicine Dioscoridis ex herbis femininis explicit feliciter. Deo gracias. 1470.
(262vb-264va) MUNDINUS DE FORO IULIO (?): Pondera (vgl. Thorndike/Kibre 1058,10).
Üb.: Incipiunt pondera medicinalia secundum colleccionem doctoris Mundini de Pavia. Inc.: Pondera igitur vel mensure que in arte medicine reperiuntur sunt hec que sub tali ingenio et solerciori studio ... Expl.: ... et semen eius dicitur kyrat. Vide supra in ky. etc. Sch.: Expliciunt pondera medicinalia Mundini. 1471.
Auch in M II 152, 70va-71va, dort ebenfalls Mundinus zugeschrieben.
(264va-264vb) GUMMA MEDICINARUM.
Üb.: Secuntur gumme medicinarum. Inc.: Asafetida idest silfium armoniacum, Borax, Bernix ... Expl.: ... Gummi elami.
(265ra-345ra) MUNDINUS DE FORO IULIO: Synonima medicinae nach SIMON DE IANUA (Thorndike/Kibre 1288,5).
Üb.: Incipiunt synonima medicine Mundini. Inc.: Quoniam nichil carius et amicabilius antiquis fuit quam brevissime loqui ... Expl.: ... et sapore zedoarie remissi tamen. Sch.: Hec prefata synonima collegit in unum magister Mundinus de Pavia et territorio Forijuliensi ex synonimis Symonis Ianuensis etc. Et sunt rescripta atque finita anno domini m°cccc°lxxi° in die Stephani pape et martiris.
Auch in M II 152, 1ra-58vb.
Ab 349r dt. Texte.
(349r) Inhaltsübersicht der dt. Texte.
(349v) leer.
(350ra-351rb) Pflanzliche Drogen und medizinische Rezepte.
(350ra, 351vb-363vb) Feuerwerkbuch von 1420.
(363vb) Anleitung zum Vergolden von Glas.
(364r-373v) leer.
Abbildungen:
Vorderdeckel: Gerahmter Rosettenstempel (Laurin I, Nr. 10), kleine Blüte (Laurin I, Nr. 7 und 8). Schließenbeschläge mit dem Wappen des Erzstiftes Salzburg (oben) und dem Wappen von EB Bernhard von Rohr (unten).
14ra: Deckfarbeninitiale A: Buchstabenkörper rosa mit Blattornamenten und Maske, Binnengrund aus poliertem Gold, grüner Rahmen; vom Buchstabenkörper ausgehend Akanthusranken am linken, rechten und unteren Blattrand; unten links Wappen des Erzstiftes Salzburg, in der Mitte Banderole mit der Devise Bernhards Unica spes mea; Buchstabe M (für "Maria"), darüber eine Krone; rechts das Wappen des Erzbischofs.
35ra: Fleuronnée-Initiale mit Maske von Ulrich Schreier.
183va: Initiale E, im Binnengrund zwei Wappen: oben das Wappen Bernhards von Rohr, unten ein der Länge halbiertes Wappenschild in Weiß und Blau.
|
Vorderdeckel |
14ra |
14r, unten |
35ra |
183va |
(C) Universitätsbibliothek Salzburg, Mai 2004